Kiến Trúc Tháp Chăm Ninh Thuận

<h2> Tháp Chăm Ninh Thuận là một dạng kiến trúc tôn giáo mang bản sắc rất riêng của dân tộc Chămpa. </h2> Theo các sử liệu thì trong quá trình trị vì đất nước, các triều đại Chămpa cổ đã cho xây dựng khá nhiều đền đài, nhưng trải qua các thời kỳ đấu tranh tồn tại, cộng thêm sự tàn phá của thiên nhiên, chiến tranh, con người,… cho đến nay trên vùng cư trú xưa của họ chỉ còn lại một số dạng kiến trúc đền đài là các tháp. Niên đại của các tháp Chăm được xác định là từ thế kỷ XI - XII, tức tuổi thọ trung bình của chúng cách nay ngót 1.000 năm.<br /> <br /> <br /> <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgYkrf9M8Gb_kEsQMNj7LV6Wi7Y_9yurmbUwuGQ5b9pj_q2dOP8EiVkiXKAhX2nzkaLX1WnrrZCL7ak39tMACziEin8WfWWxYfasRK97GKuW6iIwxPIj8wLALpB7ub3qIxpeaozA1yF754/s1600/IMG_0823.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="248" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgYkrf9M8Gb_kEsQMNj7LV6Wi7Y_9yurmbUwuGQ5b9pj_q2dOP8EiVkiXKAhX2nzkaLX1WnrrZCL7ak39tMACziEin8WfWWxYfasRK97GKuW6iIwxPIj8wLALpB7ub3qIxpeaozA1yF754/s320/IMG_0823.jpg" width="320" /></a></div> <br /> <div style="text-align: center;"> Tháp Pô Klong Ga-rai</div> <br /> Tháp Chăm, trong Ấn Độ giáo người ta gọi là Sikhara nghĩa là đỉnh núi nhọn, biểu thị của núi Mêru, một dạng kiến trúc tiêu biểu được xây dựng theo tín ngưỡng thống nhất thờ thần Siva, một trong tam vị nhất thể của đạo Bà La Môn. Núi Mêru theo thần thoại có nhiều đỉnh cao thấp khác nhau, vị thần tối cao ngự trên đỉnh núi cao nhất, các vị thần tuỳ theo các bậc cao thấp khác nhau mà ngự trị ở những đỉnh núi thấp hơn trên cùng một dãy Mêru. Núi Mêru được biểu hiện thành kiến trúc Sikhara, người Chăm gọi là Kalan, có nghĩa là đền thờ. Đúng ra là Kalan Chăm chứ không phải là tháp Chăm, nhưng người ta quen gọi là tháp Chăm, đồng thời từ tháp đã trở thành một thuật ngữ kiến trúc chỉ loại hình cao tầng đế nhỏ, cho nên người ta chỉ dùng từ “tháp” để gọi loại hình kiến trúc này.<br /> <br /> Tháp Chăm Ninh Thuận đã đạt tới độ chín muồi của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, dung hoà được trong phong cách nghệ thuật Chămpa và Khmer, khiến chúng khác với những quần thể tháp Chăm có trước và sau chúng. Nói đến tháp Chăm là nói đến sự độc đáo của chất liệu xây dựng nên chúng: gạch Chăm. Gạch Chăm cũng làm từ đất sét như mọi loại đất khác, nhưng nó bí ẩn đến mức chúng ta không biết người nghệ sĩ Chăm xưa đã khắc tạc trực tiếp lên gạch sống hay gạch chín? Vì những nhát khắc quá ngọt ngào trên chất liệu, vì cái cảm giác đất nung quá ấm áp và gần gũi mỗi khi ta chạm tay vào cơ - thể - gạch của ngọn tháp, đã truyền cho ta niềm tin qua hàng nghìn năm về sự bền bỉ của một loại chất liệu, không trường cửu như gạch nhưng vĩnh cửu là đất.<br /> <br /> <br /> <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjFUpXLuxzX8dxfhoasmKDR4mp42kkfug8gQpPuA-q7vX5_xt8TerCp4uKEevMiEFUEKnhQggUd8yGjOIVz3fG_BFO_rsAEFrSmFBAyO4nxxCCmzfS5H0pcHQMA-eRr-KEekMcZF3uC8CQ/s1600/NTO_96201071652PMKT_400x300_82.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjFUpXLuxzX8dxfhoasmKDR4mp42kkfug8gQpPuA-q7vX5_xt8TerCp4uKEevMiEFUEKnhQggUd8yGjOIVz3fG_BFO_rsAEFrSmFBAyO4nxxCCmzfS5H0pcHQMA-eRr-KEekMcZF3uC8CQ/s320/NTO_96201071652PMKT_400x300_82.jpg" width="320" /></a></div> <br /> <div style="text-align: center;"> Chạm khắc trên chân tháp</div> <br /> Với mắt thường thì đó chỉ là những viên gạch mà chúng ta vẫn thường gặp nhưng chúng là nỗi băn khoăn triền miên của nhiều nhà nghiên cứu tháp Chăm. Là chất liệu duy nhất tính bằng đơn vị dùng để xây tháp nhưng các viên gạch này mang trong nó quá nhiều bí ẩn, cùng một kích thước nhưng những viên gạch được đúc thí nghiệm theo quy trình thủ công thông thường sẽ nặng hơn viên gạch Chăm cổ 1,3 lần. Độ bền chịu nén, độ dai va đập cùng những tính chất khác của gạch Chăm đều cao hơn gạch thông thường rất nhiều.<br /> <br /> Khi tạt nước vào một mặt bất kỳ của viên gạch Chăm thì các mặt còn lại thoát nước ra gần hết (điều này không xảy ra đối với gạch xây dựng thông thường), nhiều viên gạch khi bị vỡ ra để lộ phần đất sống bên trong. Điều này có nghĩa gạch chỉ được nung chín đều phần bên ngoài, bên trong vẫn còn “sống”. Điều kỳ lạ là phần “đất sống” bên trong những viên gạch gãy vỡ qua thời gian dài, dù nằm ngoài trời, chịu mưa chịu nắng vẫn không bị rả ra. Vậy, thành phần của chúng ngoài đất sét ra còn có những gì? Quy trình sản xuất gạch có gì khác thường? Các viên gạch này có góp phần vào quá trình làm tháp Chăm nhanh khô ráo sau những cơn mưa dầm?<br /> <br /> <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh2I2360oSwHDjLliwKhs_FI4kQUYNgcntQaxQWYIb8kEjyd_PhC1oeDUmBC-W0cFzJoTKOgy531utNUlGiv2N1-BqleqB5qQ-UbdTOqY2xT0AL6viBT5Q4iHpYIfgIOZfg3moFheFz558/s1600/NTO_96201071755PMKT_400x500_12.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="320" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh2I2360oSwHDjLliwKhs_FI4kQUYNgcntQaxQWYIb8kEjyd_PhC1oeDUmBC-W0cFzJoTKOgy531utNUlGiv2N1-BqleqB5qQ-UbdTOqY2xT0AL6viBT5Q4iHpYIfgIOZfg3moFheFz558/s320/NTO_96201071755PMKT_400x500_12.jpg" width="256" /></a></div> <br /> <br /> Một giả thuyết cho rằng sở dĩ tháp nhanh khô ráo là do trong quá sản xuất gạch, ngoài thành phần chính là đất sét ruộng, người ta còn gia thêm vỏ trấu cùng một ít vôi nung từ vỏ sò, vỏ ốc. Do có vỏ trấu nên khi nung xong, vỏ trấu cháy đi để lại những lỗ rỗng, viên gạch nhờ thế mà dễ thoát nước nhưng vẫn đủ độ chắc bảo đảm cho việc xây dựng tháp. Chính kỹ thuật “đặc biệt” đã làm cho gạch Chăm có thành phần silic cao hơn gạch xây dựng thông thường rất nhiều và điều khác đáng lưu ý nữa là: bã thực vật trong những viên gạch Chăm cũng khá nhiều. Những viên gạch bị rơi ra, bị gãy vỡ thì dẫu không còn nằm trong cơ chế rút nước của tháp nhưng do thành phần cấu tạo đặc biệt nên tự thân chúng cũng nhanh khô ráo.<br /> <br /> Vì vậy, các mảnh vỡ của gạch dù nằm ngoài trời nhiều năm vẫn không bị mục rả. Liên quan đến hiện tượng tháp Chăm mau khô ráo sau những cơn mưa, nhà nghiên cứu Trần Kỳ Phương cho rằng chỉ mỗi tường tháp được xây bằng gạch nguyên vẹn, phần bên trong, giữa hai lớp tường “thường xây độn bằng gạch vụn được kết chặt lại bằng dầu Rái”. Nếu đúng như vậy thì nước mưa không thể thấm sâu vào thân tháp do dầu rái ngăn chận được nước. Như vậy, sau cơn mưa nước sẽ truyền theo thành tháp và rút xuống chân tháp khiến tháp nhanh chóng khô ráo. Một lý do khác nữa là kết cấu móng của tháp gồm đá tổ ong, sỏi, cát, tức toàn những vật liệu rút nước nhanh. Có lẽ do những điều trên đây mà tháp Chăm mau khô và không bị rêu bám?<br /> <br /> Điều dễ nhận thấy là những viên gạch tháp Chăm như được dán chặt vào nhau vì giữa chúng không có một đường lằn chứng tỏ có sự diện diện của vôi vữa. Đến nay người ta vẫn chưa biết rõ về chất kết dính này? Thành phần của nó gồm những gì? Phương thức tạo ra nó như thế nào? Khi dùng kỹ thuật “dán” chặt những viên gạch lại bằng chất kết dính thì, ngoài mục đích làm tháp vững chắc người ta còn có mục đích gì khác? Vì sao phải cần loại hỗn hợp kết dính này mà không dùng vôi vữa để xây tháp? Người ra đoán rằng thành phần chính của hỗn hợp kết dính đó là dầu Rái. “Về kỹ thuật xây dựng đền tháp, xưa kia, người Champa đã dùng một loại nhựa cây, mà cư dân địa phương ngày nay gọi là dầu Rái, tên khoa học là Dipterocarpus Alatus Roxb để kết dính những viên gạch lại với nhau trong kết cấu tường tháp. Cây dầu Rái được trồng thành rừng tại miền Trung, thân cây tròn và thẳng, loại nhựa cây này có thể khai thác hàng năm với dung lượng lớn, có độ kết dính rất chặt và bền, hoàn toàn không thấm nước. Nhựa cây này rất dễ xử dụng, đem trộn dầu Rái với đất sét khô hay bột gạch, chúng sẽ tạo thành một loại vữa dễ khô cứng dưới nắng”.<br /> <br /> <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi3cHKDoft1uvXuHPRxB5EsCzj16C-tjtaf7gYaa_0jMZo89ZU56ckbXh_0DvkdMVKTcKVTobzUA399tyJRXMgCKTZ3-K1gG7_s8d9uvnJYR3ghEXxypWnmjINilGhGHDU1gUiqOaFoWOE/s1600/NTO_96201071243PMKT_400x300_83.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi3cHKDoft1uvXuHPRxB5EsCzj16C-tjtaf7gYaa_0jMZo89ZU56ckbXh_0DvkdMVKTcKVTobzUA399tyJRXMgCKTZ3-K1gG7_s8d9uvnJYR3ghEXxypWnmjINilGhGHDU1gUiqOaFoWOE/s320/NTO_96201071243PMKT_400x300_83.jpg" width="320" /></a></div> <br /> <div style="text-align: center;"> Phần chân tháp lộ ra ngoài</div> <br /> Độ kết dính giữa các viên gạch không chỉ do hỗn hợp kết dính mà còn do một kỹ thuật khác nữa - kỹ thuật mài chập. Các viên gạch được mài vào nhau đến khi mặt tiếp xúc thật khít và sau khi cho hỗn hợp kết dính vào giữa người ta còn tiếp tục mài vài lần nữa để tạo sự kết dính hoàn toàn trên bề mặt các viên gạch. Như vậy, có thể xác đoán hỗn hợp kết dính đó phải là chất lỏng sền sệt giống như hồ hoặc keo lỏng, có nhà nghiên cứu gọi đó là “keo thực vật”. Các tháp Chăm cao sừng sững nhưng dáng dấp thanh thoát, chỉ khi đến gần người ta mới thấy hết được vẻ đồ sộ của nó.<br /> <br /> Tháp hầu như là một khối đặc vì khoảng trống bên trong hầu như không đáng kể. Phần “ruột” của đa số các tháp chỉ vừa đủ chỗ cho một người hành lễ, một số tháp lớn thì bên trong cũng chỉ có một khoảng trống vừa đủ để người hành lễ đi một vòng quanh tượng thần. Với chất liệu gạch và kiểu kiến trúc như thế chắc chắn sức nặng dồn lên nền móng là rất lớn. Thế nhưng các nhà kiến trúc Chăm đã xử lý móng như thế nào để giữ tháp đứng vững qua hàng trăm năm mà độ từ biến không biểu hiện ra ngoài thành sự cố nghiêng lún?<br /> <br /> <br /> <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiWAWQLCwarpBoTxrDoQetZK7gC7NQMiMmLEGbkLOhpjQNDwPHOC2ZhBUBYSMe1HjGW73glV7Y-xsMJG0yOXFtWGKfgaC2bd8txx-Lx1xDh5e3jxtVD3agmlNzMLffgN1KJ0Xla_JGS9aQ/s1600/NTO_96201072041PMKT_400x500_13.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="320" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiWAWQLCwarpBoTxrDoQetZK7gC7NQMiMmLEGbkLOhpjQNDwPHOC2ZhBUBYSMe1HjGW73glV7Y-xsMJG0yOXFtWGKfgaC2bd8txx-Lx1xDh5e3jxtVD3agmlNzMLffgN1KJ0Xla_JGS9aQ/s320/NTO_96201072041PMKT_400x500_13.jpg" width="256" /></a></div> <br /> <div style="text-align: center;"> Vũ nữ Chăm</div> <br /> Trong thuật ngữ xây dựng, khái niện từ biến để chỉ sự biến đổi hình dạng, trạng thái của công trình dưới sức nặng của khối vật liệu được sử dụng. Hầu hết các công trình kiến trúc đều có hiện tượng từ biến, nhưng do tính toán trước nên người ta không để xảy ra sự cố cho công trình. Với tháp Chăm, các nhà kiến trúc Chăm đã “khảo sát địa chất” một cách kỹ lưỡng, vị trí xây tháp lý tưởng là phía dưới chân tháp có một khối đá tảng to lớn. Một khối gạch dù nặng nề đến mấy cũng chẳng gây được hiệu ứng từ biến khi được đặt trên khối đá Granit bệ vệ, vững chãi. Ở những nơi không tìm được khối đá tảng phía dưới thì người ta phải gia cố móng theo cách tạo “khối đá” nhân tạo.<br /> <br /> Những vùng có đá tổ ong cũng được xem là “địa thế tốt” để xây tháp. Có lẽ đây là một trong những nguyên do mà đa số tháp Chăm dọc miền Trung và Tây Nguyên được xây dựng trên vùng đồi núi hoặc nơi chỗ đất cao có <a href="http://dache.com.vn/Da-ong-vang_m_379_394.html">đá tổ ong</a>. Qua mấy trăm năm trơ vơ giữa trời, hứng chịu biết bao trận mưa xối xả và những cơn gió mùa thổi tứ bề, chắc chắn đỉnh đồi phải bị bào mòn dữ dội, chân tháp theo đó cũng liên tục bị mài mòn, thế nhưng tháp Chăm vẫn không thấy dấu hiệu lộ ra chân móng. Phải chăng các nhà kiến trúc Chăm đã tính được độ lún của tháp theo thời gian để tháp không bị “tróc” ra khỏi ngọn đồi? Đều này khó có khả năng xảy ra vì trong xây dựng không ai dám phiêu lưu như thế? Vậy tháp Chăm “bình chân như vại” trên những đỉnh đồi bằng cách nào?<br /> <br /> <div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"> <a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgfL6OXwe3ga-4UnxvwbdQ6wCsXWXZ5iN5T4gyDpNJl1FYfkhtNEurLVwjb_mTQ2GcRTjDhS4lMeTmIErl81eCxVis7JbNCcznnxZo4DiThBbWO5qEH0LT3NUCAt4BfjXPlyOaUX71LQJY/s1600/NTO_96201072155PMKT_400x300_85.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="240" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgfL6OXwe3ga-4UnxvwbdQ6wCsXWXZ5iN5T4gyDpNJl1FYfkhtNEurLVwjb_mTQ2GcRTjDhS4lMeTmIErl81eCxVis7JbNCcznnxZo4DiThBbWO5qEH0LT3NUCAt4BfjXPlyOaUX71LQJY/s320/NTO_96201072155PMKT_400x300_85.jpg" width="320" /></a></div> <br /> <br /> Trong thực tế, tháp vững chãi và không nghiêng còn do chân tháp có một hệ thống trợ lực ngoại vi. Điều này đã được xác nhận qua lần khai quật mới đây (tháng 8/2008) tại tháp Bình Lâm (Bình Định). Đặc biệt kết quả khai quật khảo cổ đã làm xuất lộ hệ thống bó chân tháp bằng gạch dày 1,25m, phần cao nhất hiện còn 0,8m, bó chân tháp được xây giật cấp và bẻ góc từ hai bên cửa giả phía Nam và phía Bắc ôm vòng qua trước tiền sảnh của vòm cửa chính. Phần bó chân tháp bị chôn sâu trong lòng đất khoảng 1,5m, đây là một phát hiện mới đối với kiến trúc tháp cổ Champa.<br /> <br /> Nói chung dù có dược giải thích thế nào chăng nữa, thì những bí ẩn của tháp Chàm, cũng như Người và Đất Chiêm Thành, chắc chắn vẫn không thay đổi, các tháp Chăm vẫn kiêu hãnh và bền bỉ tồn tại cùng thời gian và lịch sử. Nó chính là minh chứng về tài năng vĩ đại và kỳ diệu của con người và nó vẫn còn làm cho hậu thế chúng ta đổ nhiều thời gian và trí lực để nghiên cứu tìm hiểu và học tập.<br /> <br /> <div style="text-align: right;"> <i>(NTO tổng hợp)</i></div>

Kiến Trúc Tháp Chăm Ninh Thuận

Tháp Chăm Ninh Thuận là một dạng kiến trúc tôn giáo mang bản sắc rất riêng của dân tộc Chămpa.  Theo các sử liệu thì trong quá trình trị v...

Đọc thêm »